UPSC नागरी सेवा परीक्षा 2026

शैक्षणिक पात्रता

• मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची कोणत्याही शाखेतील पदवी
• अंतिम वर्षाचे विद्यार्थी पूर्व परीक्षेसाठी अर्ज करू शकतात

राष्ट्रीयत्व

• IAS व IPS साठी: फक्त भारतीय नागरिक
• इतर सेवांसाठी नेपाळ, भूतानचे नागरिक व काही निर्वासितही पात्र

प्रयत्नांची मर्यादा

टीप: पूर्व परीक्षेला बसणे म्हणजे एक प्रयत्न मोजला जातो — अर्ज करून न बसल्यास मोजला जात नाही.

वय १ ऑगस्ट रोजी मोजले जाते (जाहिरातीनुसार).

टप्पा १ — पूर्व परीक्षा

ऋण गुण: चुकीच्या उत्तरासाठी १/३ गुण वजा.

टप्पा २ — मुख्य परीक्षा

गुणांकनासाठी एकूण १७५० गुण.

टप्पा ३ — व्यक्तिमत्त्व चाचणी

२७५ गुण. अंतिम गुणवत्ता = १७५० + २७५ = २०२५ गुण.

मुख्य परीक्षा — सामान्य अध्ययन

• GS-1: भारतीय वारसा व संस्कृती, जगाचा व भारताचा इतिहास, भूगोल, समाज
• GS-2: शासन, राज्यघटना, सामाजिक न्याय, आंतरराष्ट्रीय संबंध
• GS-3: अर्थव्यवस्था, कृषी, विज्ञान-तंत्रज्ञान, पर्यावरण, सुरक्षा, आपत्ती व्यवस्थापन
• GS-4: नीतिशास्त्र, सचोटी व अभिवृत्ती — केस स्टडीसह

मराठी उमेदवारांसाठी उपयुक्त वैकल्पिक विषय

• मराठी साहित्य — मातृभाषेतील विषय, चांगले गुण मिळण्याची शक्यता
• राज्यशास्त्र व आंतरराष्ट्रीय संबंध — GS-2 शी मोठी जुळणी
• भूगोल — GS-1 व GS-3 शी जुळणी
• इतिहास, समाजशास्त्र, लोकप्रशासन

वेतनाबरोबर शासकीय निवासस्थान, वाहन, चालक, सुरक्षा व वैद्यकीय सुविधा मिळतात.

पूर्व परीक्षेचा कट ऑफ (२०० पैकी) अलीकडील कल:

अंतिम निवडीसाठी सर्वसाधारणपणे २०२५ पैकी ९५० - १०५० गुण लागतात.

१. मराठी माध्यम ही अडचण नाही

अनेक उमेदवार "मराठीत साहित्य मिळत नाही" म्हणून इंग्रजीकडे वळतात आणि दोन्हीत अडकतात. NCERT ची मराठी भाषांतरे, राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळाची पुस्तके आणि मराठी वृत्तपत्रे यातून संपूर्ण तयारी मराठीतून शक्य आहे. भाषेपेक्षा मांडणीची स्पष्टता महत्त्वाची.

२. MPSC सोबतच तयारी करा

अभ्यासक्रमातील ६०-७०% भाग समान आहे. दोन्हीचे अर्ज भरा — UPSC झाले नाही तरी MPSC मधून निवड होण्याची शक्यता राहते आणि आत्मविश्वास टिकतो.

३. वैकल्पिक विषय विचारपूर्वक निवडा

वैकल्पिक विषय ५०० गुणांचा आहे — म्हणजे एकूण गुणांच्या २५%. आवड, उपलब्ध साहित्य आणि GS शी जुळणी या तीन निकषांवर निवडा. "कोणत्या विषयाला जास्त गुण मिळतात" या चर्चेत अडकू नका.

४. उत्तर लेखन — दररोज

UPSC मध्ये माहिती असणे आणि ती २०० शब्दांत ७ मिनिटांत मांडता येणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. दुसरी गोष्ट फक्त रोजच्या लेखनानेच येते.

५. मर्यादित स्रोत, अमर्याद उजळणी

प्रत्येक विषयासाठी एकच मानक पुस्तक ठरवा आणि तेच पाच वेळा वाचा. दहा पुस्तके एकदा वाचण्यापेक्षा हे कधीही चांगले.

• NCERT इयत्ता ६ ते १२ (मराठी भाषांतर उपलब्ध)
• एम. लक्ष्मीकांत — भारतीय राज्यव्यवस्था (मराठी आवृत्ती)
• स्पेक्ट्रम — आधुनिक भारताचा इतिहास
• रमेश सिंग — भारतीय अर्थव्यवस्था
• भारत वार्षिकी (India Year Book)
• दैनिक वृत्तपत्र + योजना मासिक