MPSC परीक्षा

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC) ही राज्य शासनाच्या प्रशासकीय सेवांमध्ये अधिकारी निवडणारी घटनात्मक संस्था आहे. उपजिल्हाधिकारी, पोलीस उपअधीक्षक, तहसीलदार, गटविकास अधिकारी, नायब तहसीलदार आणि लिपिक-टंकलेखकापर्यंत — राज्य शासनातील बहुतांश थेट भरती याच आयोगामार्फत होते.

कोणत्या परीक्षा या गटात येतात?

MPSC च्या परीक्षा प्रामुख्याने दोन प्रकारात विभागल्या जातात. राज्यसेवा परीक्षा ही गट-अ आणि गट-ब राजपत्रित पदांसाठी असते आणि तिचे तीन टप्पे असतात — पूर्व, मुख्य आणि मुलाखत. संयुक्त पूर्व परीक्षा ही गट-ब अराजपत्रित आणि गट-क संवर्गासाठी एकत्रित घेतली जाते; एकाच पूर्व परीक्षेतून पुढे वेगवेगळ्या पदांच्या मुख्य परीक्षा दिल्या जातात.

पात्रता आणि वयोमर्यादा

बहुतेक पदांसाठी मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी आवश्यक असते. वयोमर्यादा साधारणतः खुल्या प्रवर्गासाठी १९ ते ३८ वर्षे असून मागासवर्गीय उमेदवारांना ५ वर्षांची सवलत मिळते. काही पदांसाठी शारीरिक पात्रता किंवा विशिष्ट शैक्षणिक शाखेची अट असते — त्यामुळे प्रत्येक जाहिरातीतील अटी स्वतंत्रपणे तपासणे आवश्यक आहे.

तयारी कुठून सुरू करावी?

MPSC ची तयारी करणाऱ्या बहुतेक उमेदवारांची पहिली चूक म्हणजे संदर्भ पुस्तकांचा ढीग जमवणे. प्रत्यक्षात राज्य मंडळाची इयत्ता ६ वी ते १२ वीची पुस्तके हा पाया आहे, आणि त्यावर आयोगाच्या मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका हे दिशादर्शक. आयोगाने कोणत्या घटकावर किती वेळा प्रश्न विचारला आहे हे समजल्याशिवाय अभ्यासाची दिशा ठरत नाही.

चालू घडामोडी हा MPSC मधला सर्वाधिक गुण देणारा आणि सर्वाधिक दुर्लक्षित घटक आहे. दररोज १५–२० मिनिटे नियमित वाचन हे परीक्षेच्या महिनाभर आधीच्या घाईपेक्षा कितीतरी पट उपयोगी ठरते.

खालील प्रत्येक परीक्षेच्या पानावर तिचा संपूर्ण अभ्यासक्रम, परीक्षा पद्धती, पात्रता, मागील वर्षांचे कट-ऑफ आणि तयारीची दिशा सविस्तर दिली आहे.